Mu Rwanda no hirya no hino ku isi, ikibazo cy’abana b’abakobwa babyara bakiri bato cyane cyane bakiri mu mashuri kiragenda gifata indi ntera. Ibi bituma bamwe muri bo bishora mu busambanyi, aho bamwe babikora ku bushake kubera impamvu zinyuranye, abandi bakabikora ku gahato cyangwa kubera ibibazo by’imibereho.
Inkuru yacu irasesengura impamvu nyamukuru z’iki kibazo, ingaruka zacyo, ndetse n’inzira zishoboka zo kugishakira umuti.
Impamvu zihishe inyuma y’ikibazo
1. Ubukene n’ibura ry’ibikoresho by’ibanze
Ubushakashatsi bugaragaza ko ubukene ari imwe mu mpamvu nyamukuru ituma abakobwa bishora mu busambanyi. Mu bice bimwe na bimwe, ababyeyi bashobora gushyigikira cyangwa guhatira abana babo kujya mu busambanyi kugira ngo babone ibikoresho by’ishuri cyangwa ibindi bikoresho by’ibanze.
Ibi byagaragajwe mu turere nka Busia muri Kenya, aho abakobwa benshi babyara bakiri bato kubera kubura ibikoresho by’ishuri n’ibindi bikenewe mu buzima bwa buri munsi .
2. Kunanirwa kuganira ku buzima bw’imyororokere
Ababyeyi benshi ntibaganira n’abana babo ku bijyanye n’ubuzima bw’imyororokere, bigatuma abana bashaka amakuru ahandi hantu hatizewe, nko ku nshuti cyangwa ku mbuga nkoranyambaga. Ibi bituma babona amakuru atari yo, bikabaviramo gufata ibyemezo bibi bijyanye n’imibonano mpuzabitsina .
3. Imiryango ituzuye n’imibanire mibi mu muryango
Abana bakurira mu miryango ituzuye cyangwa ifite ibibazo by’imibanire baba bafite ibyago byinshi byo kwishora mu busambanyi. Ibi byaterwa n’uko baba badafite uburere bukwiye cyangwa se bakabura urukundo n’ubuyobozi bw’ababyeyi, bikabashora mu bikorwa bibashyira mu kaga.
4. Imico n’imigenzo ihembera imibonano mpuzabitsina
Mu mico imwe n’imwe, hari imigenzo ihembera imibonano mpuzabitsina ku bana bakiri bato, nko gushyingira abana b’abakobwa bakiri bato cyangwa kubashishikariza gushaka abagabo bafite amafaranga. Ibi bituma abana b’abakobwa babyara bakiri bato, bigatuma bata ishuri kandi bagahura n’ingaruka z’ubuzima .
Ingaruka ku bana n’imiryango
-
Kuva mu ishuri: Abana b’abakobwa babyara bakiri bato bakunze guta ishuri kubera gutwita cyangwa kwita ku bana babo.
-
Ubukene n’ubushomeri: Kubera ko batize bihagije, aba bana baba bafite amahirwe make yo kubona akazi keza, bikabaviramo gukomeza kubaho mu bukene.
-
Indwara z’ubuzima bw’imyororokere: Abana bishora mu busambanyi bakiri bato baba bafite ibyago byo kwandura indwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina, nka VIH/SIDA.
-
Guteshwa agaciro mu muryango: Abana babyara bakiri bato bakunze guteshwa agaciro mu miryango yabo no mu muryango mugari, bikabatera kwiheba no kwigunga.
Ibisubizo n’inzira zishoboka
1. Gutanga uburere ku buzima bw’imyororokere
Gutanga uburere ku buzima bw’imyororokere mu mashuri no mu miryango bifasha abana kumenya amakuru nyayo ku bijyanye n’imibonano mpuzabitsina, bigatuma bafata ibyemezo byiza. Ibi byagaragajwe mu bushakashatsi bwakorewe mu karere ka Kirehe mu Rwanda, aho gahunda yo guhugura abana ku buzima bw’imyororokere yatanze umusaruro mwiza .
2. Gushyigikira abana b’abakobwa babyaye bakiri bato
Gutanga ubufasha ku bana b’abakobwa babyaye bakiri bato, nko kubafasha gusubira mu ishuri no kubona ubufasha bw’ubuzima, bifasha mu kubarinda kongera kwishora mu busambanyi no kubafasha kubaka ejo hazaza heza. Urugero ni gahunda ya TEEMI, ifasha abana b’abakobwa babyaye bakiri bato kubona uburezi n’ubumenyi bw’imyuga .
3. Gushyiraho amategeko arengera abana
Gushyiraho amategeko arengera abana b’abakobwa, nko guhana abashuka abana bakiri bato cyangwa ababahohotera, bifasha mu kurinda abana no kugabanya ibyaha bijyanye n’imibonano mpuzabitsina.
4. Gukangurira imiryango kuganira ku buzima bw’imyororokere
Gukangurira ababyeyi kuganira n’abana babo ku bijyanye n’ubuzima bw’imyororokere bifasha abana kumenya amakuru nyayo no gufata ibyemezo byiza. Ibi bigomba gukorwa binyuze mu mahugurwa no mu biganiro bitandukanye.
Ikibazo cy’abana b’abakobwa babyara bakiri bato ni ikibazo gikomeye gikeneye ubufatanye bw’inzego zose: ababyeyi, amashuri, leta, n’imiryango itegamiye kuri leta. Gukemura iki kibazo bisaba gushyira imbaraga mu burezi, ubukangurambaga, no gushyiraho amategeko arengera abana. Buri wese afite uruhare mu kurinda no gufasha aba bana kugira ejo hazaza heza.
INKURU YA IHIRWE J.Christian
